https://thuviensach.vn

Tên sách : VŨNG-TÀU XƯA VÀ NAY
Tác giả : HUỲNH-MINH
Tái bản : ĐẠI NAM
Năm xuất bản : 1970
-----------------------Nguồn sách : tusachtiengviet.com
Đánh máy : trungbu, ptt1106, Nhok_kira, htrang22,
ngdatthang, ngdatthang, Ngoc Huynh, ZessX
Kiểm tra chính tả : Trần Đỗ Thu Trang, Nguyễn Văn Phẩm,
Phạm Kim Dung, Nguyễn Huy Hoàng, Trương Thu Trang
Biên tập ebook : Thư Võ
Ngày hoàn thành : 07/05/2018

https://thuviensach.vn

Ebook này được thực hiện theo dự án phi lợi nhuận « SỐ HÓA 1000
QUYỂN SÁCH VIỆT MỘT THỜI VANG BÓNG » của diễn đàn TVE4U.ORG
Cảm ơn tác giả HUỲNH-MINH và nhà xuất bản ĐẠI NAM đã chia sẻ
với bạn đọc những kiến thức quý giá.

https://thuviensach.vn

MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU
TÀI LIỆU THAM KHẢO
LỜI NÓI ĐẦU
PHẦN THỨ NHỨT : LỊCH-SỬ – ĐỊA-LÝ
LỊCH SỬ VŨNG TÀU XƯA VÀ NAY TRẢI QUA CÁC THỜI ĐẠI
DƯỚI THỜI GIA LONG HOÀNG ĐẾ TỪ VŨNG-TÀU ĐẾN TAM
THẮNG
ANH HÙNG DIỆT TẶC BẢO AN DÂN
HÌNH THỂ VŨNG-TÀU NGÀY XƯA
NGƯỜI PHÁP ĐẾN GIĂNG DÂY THÉP HỌA ĐỊA ĐỒ LÝ DO
ĐƯỢC ĐẶT TÊN VŨNG-TÀU
VŨNG-TÀU TRONG NHỮNG NGÀY ĐẦU BỊ ĐÔ HỘ
NHỮNG CƠ SỞ THÀNH-LẬP ĐẦU TIÊN
VŨNG-TÀU TỪ 1890 TỚI 1900
BẠCH DINH, NHÀ NGHỈ MÁT CỦA ÔNG TOÀN QUYỀN
CÔNG LAO KHAI TRIỂN BỞI AI ?
TẠI SAO KẺ KÊU VŨNG-TÀU NGƯỜI KÊU Ô CẤP ?
VÀI NÉT VỀ ĐỊA-LÝ VÀ LỊCH-SỬ « VŨNG-TÀU XƯA VÀ NAY
»
PHẦN THỨ HAI : DI-TÍCH LỊCH-SỬ, VÀI NÉT VỀ DANH NHÂN
VÀ NHÂN-VẬT ĐẤT VŨNG
DI TÍCH LỊCH SỬ
LINH-SƠN CỔ-TỰ
ĐIỆN BÀ

https://thuviensach.vn

PHƯỚC-LÂM-TỰ
MIẾU NĂM BÀ (BÃI DÂU)
GIẾNG NGỰ VÀ VUA GIA-LONG
LĂNG CÁ ÔNG
CHUYỆN LẠ CỦA LĂNG CÁ ÔNG
PHONG-TỤC LOAN TRUYỀN
ĐÌNH THẦN THẮNG-TAM
NHỮNG CÁI BÀO CỦA CHIÊM-THÀNH TRÊN ĐẤT VŨNG-TÀU
BỐN CỖ ĐẠI BÁC KHỔNG LỒ CỦA PHÁP ĐỂ LẠI
VÀI NÉT VỀ DANH-NHÂN VÀ NHÂN-VẬT ĐẤT VŨNG-TÀU
PHẦN THỨ BA : VŨNG-TÀU DU LỊCH, THẮNG CẢNH, NƠI TÔN
NGHIÊM ĐẠO GIÁO
VÀI NÉT VỀ DU LỊCH VŨNG-TÀU THẮNG CẢNH MIỀN NAM
NƯỚC VIỆT
THẮNG CẢNH BÃI TRƯỚC (BÃI TẮM TẦM DƯƠNG)
BÃI NGHINH PHONG (Ô-QUẮN)
BÃI THÙY-VÂN (BÃI SAU)
BÃI DÂU (PHƯƠNG THẢO)
TÌM HIỂU NÚI NON Ở VŨNG-TÀU
HẢI ĐĂNG
NHỮNG ĐƯỜNG VÒNG
ĐỒI CÁT MỘT THẮNG CẢNH NÊN THƠ
VŨNG-TÀU VỚI THÚ NGỒI XA-MÃ
PHẦN THỨ TƯ : CÁC CƠ SỞ ĐẠO-GIÁO
ĐÀI ĐỨC MẸ BÃI DÂU TẠI VŨNG-TÀU

https://thuviensach.vn

THÍCH CA PHẬT ĐÀI : ĐỊA ĐIỂM HÀNH HƯƠNG NỔI TIẾNG
TẠI VŨNG TÀU
CHÙA TỊNH ĐỘ CƯ SĨ
TỊNH-XÁ NGỌC HƯƠNG TẠI THỊ-XÃ VŨNG-TÀU THUỘC
GIÁO-HỘI TĂNG-GIÀ KHẤT-SĨ VIỆT-NAM
TÌM HIỂU NGÔI GIÁO ĐƯỜNG BẾN ĐÁ GỒM KHÓM BÌNHLỢI VÀ BÌNH-HẢI
TÌM HIỂU BA NGÔI PHẬT-BỬU-TỰ CỦA GIÁO HỘI THIỀN
TỊNH ĐẠO TRÀNG
TỔNG KẾT VỀ MẶT ĐẠO-GIÁO Ở VŨNG-TÀU
ĐỀN THỜ CHÂU-VĂN-TIẾP
ĐỀN BÀ TRAO XÃ SƠN LONG (BÀ-RỊA)
THIÊN-THAI TỰ HAY CHÙA MỘT CỘT
CỬU LIÊN-ĐÀI
LONG-HÒA-TỰ
DINH CỐ
BÃI TẮM LONG-HẢI
BÃI TẮM NƯỚC NGỌT
SUỐI NƯỚC SÔI
BÃI BỂ HỒ TRÀM
THÁC SÔNG RAI
PHẦN THỨ NĂM : VŨNG-TÀU XUYÊN QUA CÁC GIAI-THOẠI,
HUYỀN-SỬ
TẠI SAO CÓ DI TƯỢNG CHÀM Ở VŨNG-TÀU ?
CỌP VŨNG-TÀU VÀ NGỌN HẢI-ĐĂNG

https://thuviensach.vn

VŨNG MÂY NGÀY XƯA VỚI CÂU CHUYỆN GIẾNG NGỰ VUA
GIA-LONG
DANH TỪ BÃI DÂU DO ĐÂU MÀ CÓ ?
BÃI DÂU NGÀY NAY
NHẮC LẠI NHỮNG NGÀY LỊCH-SỬ
VÀI NÉT VỀ VUA THÀNH THÁI
GÀNH RÁI VỚI BẦY RÁI THẦN VÀ CHUYỆN VUA GIA-LONG
TẨU QUỐC
NÚI LỚN ĐIỆN BÀ VỚI HANG ÔNG HỔ
CỌP LOẠN RỪNG, BÁO OÁN MÓC HỌNG ÔNG LÊ-VĂN-TỪ,
NGƯỜI THƯỜNG ĐÁNH CỌP
VŨNG TÀU DƯỚI TRẬN BÃO LỤT NĂM GIÁP-THÌN (1904)
ẢNH HƯỞNG NGỌN GIÓ Ở GÒ-CÔNG
TỪ ĐỆ NHỊ THẾ CHIẾN BIỂN VŨNG TÀU NHUỘM MÁU
PHẦN THỨ SÁU : VŨNG-TÀU THI-VỊ
VŨNG-TÀU ĐƯỢM TÌNH THI VỊ, NƠI GÓP MẶT VĂN NHÂN
THI SĨ BỐN PHƯƠNG
TÂM SỰ VŨNG-TÀU
THƠ VŨNG-TÀU
CẢNH VẬT VŨNG-TÀU
BÃO NĂM GIÁP-THÌN 1964 VỚI SỰ XÚC-ĐỘNG CỦA MỘT
THƯỢNG-TỌA
THƠ TẶNG NHÀ SƯU-KHẢO HUỲNH-MINH
PHẦN THỨ BẢY : VŨNG-TÀU NGÀY NAY
VŨNG TÀU NGÀY NAY
SINH HOẠT

https://thuviensach.vn

CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÁNH
VĂN HOÁ GIÁO DỤC
TÓM LƯỢC MỘT VÀI CƠ SỞ HOẠT ĐỘNG TRONG THỊ-XÃ
THẮNG NHỨT NGÀY XƯA VÀ NGÀY NAY RA SAO ?
THẮNG NHÌ NGÀY XƯA VÀ NGÀY NAY RA SAO ?
VÀI NÉT VỀ XÃ THẮNG-TAM NGÀY NAY VÀ ĐỜI SỐNG
SINH-HOẠT CỦA ĐỒNG BÀO
MẠCH SỐNG QUÊ HƯƠNG
VŨNG-TÀU NGÀY NAY VỚI HAI NGUỒN LỢI CẦN KHAI
THÁC TRIỆT ĐỂ
SẢN-PHẨM ĐỊA-PHƯƠNG
VŨNG TÀU NGÀY NAY QUA CÁC VIỆC KIẾN THIẾT ĐÃ
XONG
VŨNG-TÀU TRONG TƯƠNG LAI
DANH SÁCH CÁC VỊ TỈNH TRƯỞNG, THỊ TRƯỞNG, QUẬN
TRƯỞNG VŨNG-TÀU KỂ TỪ NĂM 1946 TRỞ ĐI
KẾT LUẬN
PHỤ LỤC : TỔNG KẾT VŨNG-TÀU TRẢI QUA BAO CUỘC
THĂNG TRẦM LỊCH-SỬ

https://thuviensach.vn

HUỲNH-MINH
Sưu-tầm khảo-cứu các tỉnh miền Nam nước Việt

VŨNG-TÀU
Xưa và Nay
Nội-dung gồm :
- VŨNG-TÀU LỊCH-SỬ, ĐỊA-LÝ, HÌNH-THỂ NGÀY XƯA
- VŨNG-TÀU DI-TÍCH LỊCH-SỬ, NHÂN-VẬT
- VŨNG-TÀU THẮNG CẢNH, DU-LỊCH, ĐẠO GIÁO
- VŨNG-TÀU THI VỊ, NƠI GÓP MẶT VĂN-THI-SĨ BỐN PHƯƠNG
- VŨNG-TÀU HUYỀN THOẠI, GIAI-THOẠI
- VŨNG-TÀU NGÀY NAY, SINH HOẠT CÁC NGÀNH,
TRÊN ĐÀ
PHỤC HƯNG KIẾN THIẾT
- VŨNG-TÀU TRONG TƯƠNG LAI
Loại Sách Sưu-Khảo
Tác-giả xuất-bản
1970

https://thuviensach.vn

Non-nước Vũng-Tàu
Cảnh đẹp miền Nam có Vũng-Tàu
Nước non như vẻ đủ muôn màu
Kỳ hương nồng đượm xông chùa thấp
Dị thảo xinh tươi lợp núi cao,
Nhô cánh thuyền khơi xa diệu vợi
Há mồm bể thét giọng rì rào
Trời mây đậm nét xanh pha trắng
Cảnh đẹp miền Nam có Vũng-Tàu.
Vũng-Tàu thắng cảnh tựa non bồng
Tô điểm bàn tay của hóa công.
Lớn nhỏ hai hòn cao chất ngất,
Trước sau đôi bãi rộng mênh-mông.
Hải đăng rọi sáng tàu kim cổ,
Bạch ốc nhìn xem sóng phế hưng.
Hương cảng Việt-Nam đâu phải bịa,
Tương lai rực rỡ khắp trời đông.

https://thuviensach.vn

LỜI GIỚI THIỆU
« Danh vọng, tiền tài, chức tước chỉ như bọt biển. Mọi sự sẽ trôi qua !
Rốt cuộc chỉ còn lại nước non, linh hồn dân tộc muôn đời và đền đài vănhóa của Nhân-Dân xây dựng ». « Với VŨNG-TÀU Xưa và Nay, chúng tôi
sung sướng góp thêm một viên đá ».
Thật vậy… « trên đời này không có gì quí bằng sự nghiệp văn-chương
»… chỉ có sự-nghiệp văn chương là lâu bền nhất…
Đành rằng « VŨNG-TÀU Xưa và Nay » của Ông Huỳnh-Minh biên
soạn không phải là một áng văn-chương tuyệt tác, mà cũng không phải một
tập lịch-sử ghi đúng theo không gian và thời gian ; Có thể nói đây là một
tập hợp : Sử huyền-sử địa chí. Nhưng, có lẽ hầu hết độc giả đồng ý với tôi
– Ông Huỳnh-Minh, cố gắng rất nhiều, không ngại khó khăn, trải qua biết
bao năm tháng sưu tầm tài liệu sống và chết, không ngoài một ước định
biên-tập « địa phương chí » « VŨNG TÀU Xưa và Nay », khá hoàn-bị này,
cống-hiến độc giả trong ngoài nước, gợi lên tình yêu thương Tổ-quốc giống
nòi.
Ở đời, có gì sung sướng bằng được đi du-lịch đó đây, ngắm xem tận
mắt phong cảnh mây nước muôn trùng… chùa cổ, am xưa, những chiến
tích lịch-sử vang bóng một thời… Nhưng, trước cuộc sống cạnh tranh quay
cuồng, cuốn hút hết thảy, tháng ngày vất vả, mưu sinh ; âu đành, đọc sách
thỏa mãn phần nào cái khao khát đáng được khát khao của đời người !
Ông Huỳnh-Minh, giúp ta không những « thấy » những cảnh : Linhsơn Cổ-tự, Điện-Bà, Lăng-Cá-Ông… Bãi Tầm-Dương, Bãi Nghinh Phong,
Bãi Thùy-Vân… Lại còn cho chúng ta « biết » những câu chuyện kỳ-ảo về
vua Thành-Thái, Gành Rái với bầy rái cứu vua Gia Long, câu chuyện cọp
loạn rừng báo oán Ẹo Ông Từ v.v… Ngoài ra Ông Huỳnh-Minh còn trình
bày khá đầy đủ về tổ-chức hành chánh, phong tục tập quán tại Vũng-Tàu từ
khởi lập đến ngày nay. Thật là một công trình biên khảo công phu, gợi
trong lòng người dân Việt hay nói riêng đồng bào quê quán Vũng-Tàu cảm
https://thuviensach.vn

thấy hân-hoan, hãnh-diện đã sống, đang sống, sẽ sống trên một mảnh đất
thân yêu chứa đựng biết bao kỷ-niệm thăng trầm trước cảnh núi biển mênh
mang, hùng vĩ.
Ai là người có tinh thần hoài bão quê-hương, mến yêu văn-hóa dântộc ; ắt hẳn, không bỏ lỡ dịp đọc qua tập « VŨNG-TÀU Xưa và Nay », hầu
khích-lệ tác-giả hăng-hái tiến bước mạnh dạn trên khắp các nẻo đường đất
Việt.
Saigon, 8 XII.1969
(Tiết : Đại Tuyết Kỷ-Dậu)
1
Giáo-sư NGUYỄN-LƯƠNG-HƯNG

https://thuviensach.vn

TÀI LIỆU THAM KHẢO
SÁCH PHÁP :
- Monographie de Cap-Saint-Jacques.
- La Cochinchine
- Bulletin administratif de la Cochinchine.
- P. cultru, Histoire de la Cochinchine Française des origines à 1883.
SÁCH BÁO VIỆT-NGỮ :
- Đại-Nam Quốc-Âm Tự Vị – Huỳnh-tịnh-Của xuất-bản năm 1896.
- Danh Nhân Tự-Điển
- Lục Tỉnh Nam-Việt.
- Nam Kỳ Báo.
- Đại-Nam Nhất Thống Chí.
- Địa Phương Chí Thị Xã Vũng-Tàu.
- Du-lịch Vũng-Tàu Long-Hải.
- Văn-hóa Nguyệt-san.
- Xuân Vũng-Tàu năm 1966-1969
- Việt-Nam Thông Tấn xã Mai-hữu-Ba.
Gồm nhiều tài-liệu sống do các bô lão và thân hào nhân sĩ địa phương
kể lại.

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

LỜI NÓI ĐẦU
Tiếp tục công trình soạn khảo để giúp đồng bào tìm hiểu non sông đất
nước trải qua các thời đại và những bước thăng trầm, hôm nay chúng tôi
xin giới thiệu với quí bạn THỊ-XÃ VŨNG-TÀU sau khi đã liên tiếp đưa các
bạn đến viếng những tỉnh của Miền Tây như Định-Tường, Bến-Tre, GòCông, Cần-Thơ, Vĩnh-Long và Bạc-Liêu. Mục đích của chúng tôi là giúp
các bạn đậm tình xứ sở, nặng lòng yêu non nước quê hương, đồng thời lưu
tâm tới công cuộc xây-dựng một nền văn-hóa lành mạnh cho thế hệ trẻ
đang trưởng thành trong khói lửa, sưu tầm góp nhặt lần hồi một tủ sách quí
giá đầy đủ tài-liệu về tất cả mấy mươi tỉnh hiệp thành miền Nam nước Việt.
Cũng như sáu quyển sách trước của loại nghiên cứu địa dư lịch-sử và
nhân-sinh các tỉnh miền Nam này, « VŨNG-TÀU Xưa và Nay » sẽ trình bày
trước mắt các bạn một cuốn phim du-lịch trong không-gian và thời-gian,
giúp các bạn hiểu biết thêm nhiều hơn một tỉnh mà người Việt-Nam nào
cũng ao ước được đặt chân đến viếng một đôi lần, nếu suốt đời không may
chưa có dịp. Du-khách ngoại-quốc thì khỏi nói : người nào qua đến ViệtNam cũng mang theo ý định phải ra viếng Vũng-Tàu, ít nữa là một phen
cho khỏi hậm hực như người khách viễn-phương trong truyện Kiều vô
duyên với nàng Đạm.
Đồ-Sơn của miền Nam, Miami của nước Việt, Vũng-Tàu với núi cao
hùng vĩ, bãi biển hiền lành, sóng êm đềm tìm gành đá vuốt ve, gió Nam-Hải
lẳng lơ mân tà áo, là nơi hò hẹn của bao du khách, chốn dưỡng nhàn hay
sám hối của chánh khách về chiều. Vũng-Tàu thơ mộng quyến rũ trai thanh
gái lịch, đã từng làm môi giới cho lắm mối tình đầu, chứng kiến biết bao
lời thề non hẹn biển, chia vui tuần trăng mật của những cặp tân-hôn, buồn
bã phân sầu sớt thảm với những tâm hồn lạc lỏng khi tình duyên tan rã.
Vũng-Tàu, nơi ngơi nghỉ cho các bạn cần-lao cần bồi-phục sau một
năm lao-lực, chốn giải-khuây cho những gia-đình khá giả mỗi cuối tuần.

https://thuviensach.vn

Ngày xưa là vùng đày đọa, lũy chiến tranh, nay là chỗ làm giàu cho những
người biết khai thác kỹ-nghệ ăn chơi, hưởng lạc.
Nhưng đó không phải là tất cả.
Ngoài lớp vỏ của một vùng ăn chơi, nghỉ mát, Vũng-Tàu bên trong vẫn
có những đặc điểm đáng biết của một mảnh đất nước nhà. Du khách ngoại
quốc thì chẳng nói làm gì, người Việt chúng ta ra vô « Cấp » nhiều lần, mà
không biết rõ những đặc điểm địa dư, lịch sử, nhân-sinh, những phương
diện kinh tế, xã-hội, chánh trị của thị-xã này thì thật là đáng tiếc. Vì vậy
mà chúng tôi tạm ngừng cuộc thăm viếng miền Tây, quay lại miền Đông để
trình bày tỉnh Vũng-Tàu với quý vị.
Chúng tôi mong cuốn sách này cũng sẽ được sự ủng-hộ nồng-nhiệt
của đồng-bào yêu non nước và lưu tâm với văn-hóa cũng như 6 cuốn trước.
Thái độ của đồng bào đối với loại sách này an ủi chúng tôi rất nhiều, mạnh
dạn để tiến theo chí hướng quan niệm của mình, là góp công tô điểm Quê
Hương làm sáng tỏ danh nhân, anh hùng liệt sĩ có công với đất nước bảo
vệ di tích lịch sử nước nhà.
Dầu gặp lắm cảnh phụ phàng, bạc bẽo, nhưng không vì đó mà thối chí
ngã lòng, chúng tôi rất tin tưởng những vị nhiệt tâm với non sông gấm vóc,
chỉ có nhân dân mới ý thức được cái gì của nhân-dân sáng tác.
Danh vọng, tiền tài, chức tước chỉ là bọt bể. Mọi sự sẽ trôi qua ! Rốt
cuộc chỉ còn lại nước non, linh-hồn dân-tộc muôn đời và đền-đài văn-hóa
của nhân-dân xây dựng.
Với « VŨNG-TÀU Xưa và Nay », chúng tôi sung sướng góp thêm một
viên đá.
Vũng-Tàu ngày 1-3-1969
HUỲNH-MINH

https://thuviensach.vn

PHẦN THỨ NHỨT : LỊCH-SỬ – ĐỊA-LÝ
LỊCH SỬ VŨNG TÀU XƯA VÀ NAY TRẢI QUA CÁC THỜI ĐẠI
Ngày xưa…
Giữa lúc vua chúa Việt-Nam còn phân tranh xô đẩy nhân dân vào
những cuộc tương tàn tương sát. Đất Bắc dưới thời Trịnh Nguyễn chống
đối lẫn nhau. Miền Trung Nguyễn Huệ xưng vương chống nhà Nguyễn gây
cảnh núi xương sông máu khắp trong lãnh thổ.
Năm Ất Vị 1775 tháng hai vua Duệ-Tôn chạy vào Bến-Nghé, NguyễnHuệ một bước không rời, năm Bính Thân 1776 mất Saigon và lấy lại lần
thứ nhứt.
Tháng hai vua chạy ra Hồ Tràm (Bà Rịa) và vùng Núi Lớn Vũng Tàu
(đất này khi xưa thuộc lãnh thổ Cao miên) vì Tây-Sơn Nguyễn-Lữ chiếm
cứ Gia-Định và Long Hồ Dinh (Vĩnh Long) tháng năm vua trở lại Bến
Nghé vì tướng Đỗ thanh Nhân mộ quân Ba-Giồng (Định-Tường) dưới cờ
hiệu Đông-Sơn thâu phục được Saigon.
Tháng 11 Nguyễn phúc Ánh đến Ba-giồng chiêu dụ quân Đông-sơn để
chống lại Tây-Sơn, lúc bấy giờ đất nước nhuộm đầy tang tóc, cảnh núi
xương sông máu không bút mực nào tả ra cho hết, bước chơn chúa Nguyễn
bốn phương trời non nước, trên dãy đất của miền Nam nước Việt đều có
ngài để chơn tới, vì thế mỗi nơi trên lãnh thổ ngày nay còn lại lắm di-tích
lịch sử của ngài trên đường tẩu quốc. Chúng tôi không dám tự hào sưu-tầm
đầy đủ, nhưng cũng cố gắng tìm hiểu ghi chép lại những gì đã thâu lượm
được qua các cuộc thăng trầm thay đổi của đất nước, để cống hiến cho bạn
đọc hồi tưởng lại những chuyện xa xưa, mà thương đến công nghiệp của
tiền nhân dày công gian lao xây dựng, có những trang sử oai hùng lưu lại
cho thế hệ sau này…
Thời ấy, Việt-Nam tương tranh chống đối lẫn nhau, thì ở thế-giới
những dân tộc may mắn có những nhà lãnh đạo khôn ngoan thấy xa hiểu

https://thuviensach.vn

rộng, thừa cơ hội để xâm lấn mở mang bờ cõi, khuyến khích giúp đỡ những
nhà hàng hải tài trí và can đảm tổ chức những đoàn tàu buồm xông lướt
trùng dương, cợt phong ba bất chấp thời gian, đi tìm những chơn trời lạ mở
rộng kiến-thức và tầm sanh hoạt cho nhơn loại.
Định mệnh hay luật tiến-hóa tự nhiên của vật-chất ? Do những cuộc
mạo hiểm của các nhà hàng hải, một tân thế-giới được tìm ra mở rộng chân
trời, tạo thêm một châu Mỹ phú cường để làm cảnh sát thế giới ngày nay.
Nhưng đồng thời cũng mở đường phá vỡ những bức tường trong mấy ngàn
năm che chở các giống dân không đòi hỏi gì hơn là được yên sống. Những
cuộc thám hiểm của các nhà hàng hải mở đầu kỷ-nguyên giàu thịnh cho
một số dân tộc sớm khôn, đồng thời đem đến cảnh nô vong cho những
giống dân chẳng may chậm tiến. Văn-minh đạo đức bắt đầu nhường bước
văn-minh thô bạo để rồi sự tiến-bộ vật-chất đưa đến thế-giới vô thần vô
đạo.
Trong thời tàu buồm xuyên các biển, các nhà thám hiểm Tây-phương
tìm đất mới với thị-trường, một số tàu Bồ-đào-Nha đã đến Vũng-Tàu, một
làng đánh cá nhỏ của Việt-Nam, hồi ấy còn lơ-thơ buồn bã.
Nơi đây người Việt gọi là « Vũng-Tàu », vì tàu ngoại quốc thường ghé
đậu tránh gió giông. Người Bồ-đào-Nha gọi là Cap-Saint-Jacques vì tưởng
đã tìm ra một đất mới nên lấy tên vị Thánh họ tôn kính là Thánh Jacques
mà đặt cho mũi này. Về sau trên họa đồ của các nhà hàng hải Tây phương
bắt đầu ghi điểm này dưới tên Cap Sain Jacques.
Còn người Việt, trước kia gọi vùng này là Tam-Thắng.
DƯỚI THỜI GIA LONG HOÀNG ĐẾ TỪ VŨNG-TÀU ĐẾN TAM
THẮNG
Đất Nam Kỳ khi xưa ngoài 6 tỉnh Biên-Hòa, Gia-Định, Định-Tường là
3 tỉnh miền Đông, 3 tỉnh miền Tây, Vĩnh-Long, An-Giang và Hà-Tiên.
Phần đất Vũng Tàu nằm giáp với Mô xoài cách Bà Rịa 22 cây số, cũng
thuộc về Trấn Biên tức là Biên-Hòa ngày nay, theo sử chép Vũng Tàu xưa

https://thuviensach.vn

gồm có 3 làng với tên bắt đầu bằng chữ Thắng : Thắng Nhứt, Thắng Nhì và
Thắng Tam, do đó người ta mới gọi Vũng-Tàu là Tam Thắng.
Về lịch sử của 3 làng này có hai giả thuyết khác nhau giải thích
nguyên do thành lập.
Một truyền thuyết nói : Vào đời Gia-Long (1802-1819) sau 24 năm
gian lao chiến đấu dẹp được Tây sơn thống nhứt sơn hà, lấy quốc hiệu ViệtNam, đặt kinh đô tại Phú-xuân tức Huế ngày nay.
Để kiến tạo lại một quốc gia đã suy sụp vì nạn nội chiến suốt một phần
tư thế kỷ, nhà vua muốn lập lại kỹ cương, đã dùng biện pháp mạnh để một
mặt bài trừ những phần tử bất hảo phiền nhiễu thủ đô và các tỉnh, một mặt
dùng binh sĩ và nhơn công bắt buộc mở mang khai thác những vùng hoang
vu hẻo lánh.
Một hôm nhà vua đã ra lịnh cho binh sĩ trang bị ba chiếc thuyền lớn
chở những phần tử « không ai thích » ở thủ đô, đưa vào an trí ở Vũng-Tàu.
Gia Long Hoàng đế khi phái một số quân sĩ và những phần tử bất hảo
đi ghe thuyền vào Vũng Tàu, chắc chắn không dè chừng một thế kỷ sau, dải
đất nghèo nàn hẻo lánh chìm lĩm giữa rừng cây, giữa hai hòn núi cheo leo
hiểm trở chưa có vết chơn người léo hánh, lại có thể biến đổi thành một thị
trấn phồn hoa xinh đẹp đứng vào hạng hữu danh trong các tỉnh thành của
đất nước.
Cả ba làng dân Việt ở Vũng-Tàu có tên Thắng Tam, Thắng Nhì và
Thắng Nhứt, cũng có tên chung là « Tam-Thoàn » để kỷ-niệm ba chiếc
thuyền đầu tiên đến cặp bến này và dựng nhà lập ấp – đều có một nguồn
gốc giống nhau ; một gốc nguồn mờ ẩn trong thời gian, lịch-sử và huyềnthoại tranh giành giải-thích sự sáng lập.
Về nguồn gốc của 3 làng lấy chữ « Thắng » làm đầu, huyền-thoại nói
rằng ngày xưa Vua Gia-Long một hôm nhận thấy ở các thị trấn trong đất
nước mới gom về một mối, nhứt là tại kinh đô có quá nhiều tay du thủ du
thực không nghề nghiệp nhứt định, nào là dân tứ chiến quen sống trong thời
loạn, nào binh lính đào ngũ hay được giải ngũ trong thời bình, nào những
https://thuviensach.vn

dân nghèo ở nông thôn bị nạn đói lên tìm sanh kế ở tỉnh thành, tất cả hợp
thành một đạo binh « vong mạng » dám liều, dám làm tất cả để nuôi miệng
qua ngày, một đe dọa cho trật tự quốc-gia và an-ninh của dân chúng. Muốn
giải quyết bài toán này một cách ổn thỏa và lưỡng lợi, một mặt giải-phóng
thị thành khỏi sự đe dọa của những phần tử bất hảo, một đàng dùng độc trị
độc, dùng đám « anh chị không kiêng nể của tư hữu » này khai thác một
vùng khỉ ho cò gáy rừng thiêng nước độc chẳng ai dám đặt chơn. Ngày
2
xưa, ngồi tại Phú-xuân tưởng tượng Ô-Cấp là một hiểm địa xa xôi tận góc
bể chân trời. Một dải đất ở ven rừng, núi non chớn chở chận hai đầu, biển
và sông ngăn cách với dân gian, Vua Gia-Long hay cố-vấn của ông coi «
Ô-Cấp » là một tử địa đáng làm giang sơn của đám anh hùng liều mạng
mộc. Đưa họ đến đây là thượng sách ! Nếu bị cọp, cá sấu, cá mập « xơi tái
» hết thì khỏe, nhà vua khỏi mất công lo nuôi dưỡng đám ba trợn và hành
khất vô dụng này ; bằng nhờ Trời phò hộ kẻ bất lương, bọn người ấy không
chết non mà làm nên chuyện được lại càng tốt, nhà vua sẽ được tiếng anhminh và được thêm một làng, một quận hay một tỉnh đóng thuế nữa. Tính
kỹ với mấy ông cố rồi, vua Gia-Long ra lịnh trang-bị ba chiến thuyền chở
hết đám người thừa thải kia vượt biển hiểm-nguy vào Vũng-Tàu lập
nghiệp. Nhà vua không quên tỏ dạ nhơn từ và lượng khoan hồng sau cùng
với đám người bị khai trừ và lưu đày : những làng xã do đám người này lập
được tại Vũng-Tàu sẽ vĩnh-viễn được miễn thuế.
Huyền thoại vừa kể lại trên, đã bị nhiều người phủ nhận.
1. Phe bảo hoàng nhà Nguyễn nói không sử sách nào có ghi chuyện
ấy, một việc làm trái với danh nhơn từ đại lượng của vị vua mở đầu triều
Nguyễn.
2. Đồng bào gốc-gác ở Vũng Tàu cực lực phản-đối giả thuyết này, một
phần vì tình cảm, một phần vì tài liệu lịch sử.
a) Vì tình cảm, đồng bào gốc gác ở Vũng-Tàu không chấp nhận huyền
thoại bôi lọ tổ tiên họ là những phần tử bất hảo trong dân tộc.

https://thuviensach.vn

b) Những tài liệu lịch sử của Nam Triều có ghi sự thành lập 3 làng
Tam-Thắng ở Vũng Tàu như sau đây.
ANH HÙNG DIỆT TẶC BẢO AN DÂN
Khác với huyền thoại làm buồn lòng đồng bào gốc gác Vũng-Tàu,
những tài-liệu lịch sử lại nói rằng những nhà sáng lập ba làng Tam-Thắng ở
Vũng-Tàu là những anh hùng diệt tặc an dân. Đồng bào gốc gác Vũng-Tàu
có thể tự hào mình là con cháu của những chiến-sĩ oai hùng dày công khai
quốc.
Những tài-liệu lịch sử ghi chép : « Vào thời ấy có bọn hải-khấu Mã lai
thường khuấy đục giang-khẩu Saigon, đón đường cướp bóc tiền bạc hàng
hóa, bắt cóc người trên những thuyền buôn người Việt lưu-thông giữa bờ
biển Trung-Việt và Saigon. Được báo cáo về kinh, Vua Gia-Long muốn bảo
vệ thương thuyền người Việt, phái ba đội quân đi trên ba chiến thuyền, mỗi
chiếc và mỗi đội quân do một viên Đội trưởng chỉ huy điều-khiển. Chiếnlược-gia của Triều-đình rất thạo địa hình địa vật, phái ba đội quân đến đóng
tại mũi Vũng Tàu là nơi rất thuận lợi để kiếm soát cửa sông Saigon và khi
cần rượt theo bọn cướp biển Mã-Lai. Khi đến nơi, đổ bộ lên đất liền, họ lập
trại an dinh. Các vị chỉ-huy đồng ý đặt tên doanh trại nơi này là PhướcThắng ».
Ba đội quân vừa chinh tiểu vừa khai quang lập ấp này quả là những
tay tài giỏi tháo-vác đã hoàn-thành sứ mạng một cách mỹ-mãn. Trong vòng
mấy năm phần nhiều hải-tặc Mã-Lai và Tàu-ô bị diệt trừ, số ít còn lại chẳng
dám léo hánh đến đánh cướp thương thuyền ở cửa vào sông Saigon nữa.
Giặc cướp không còn, năm 1822 vua Minh-Mạng sắc chiếu ban khen,
ban thưởng phẩm hàm và cho đám quân nhân này được giải ngũ. Và để
thưởng công, nhà vua làm một việc không tốn kém gì cả là cấp đất do họ đã
khai phá cho họ được ở tại chỗ làm ăn luôn. Ba làng chiến sĩ tiền-phong
mới lập được nhà vua miễn hết các sắc thuế.
Nguyên ba đội quân chinh tiểu này do ba viên đội trưởng chỉ huy.

https://thuviensach.vn

Đội thứ nhứt do Đội trưởng Phạm-văn-Dinh là người có chức quyền
uy-thế và tuổi tác cao hơn hết, chỉ huy được cả hai người chỉ huy hai đội
quân kia. Là quân nhơn, khi trở về đời sống dân sự họ vẫn còn giữ được nề
nếp cũ, lối sống và làm việc rất có qui cũ, kỹ luật, nên ba làng thành lập,
phát triển và thịnh-vượng mau lẹ. Làng thứ nhứt của đội quân thứ nhứt do
ông Phạm-văn-Dinh chỉ huy có uy-thế đối với hai làng kia, được đặt tên là
làng « Thắng Nhứt ». Làng thứ hai do ông Lê-văn-Lộc chỉ huy lấy tên là «
Thắng Nhì », Làng thứ ba đặt dưới quyền điều khiển của ông Ngô văn
Huyền lấy tên là làng « Thắng Tam ».
Làng của nhà binh lập tự nhiên không khỏi có chút ít mục-tiêu quân
sự. Làng lập trong vòng thành lũy, xây trên triền núi, ở địa-thế dễ phòng thủ
khó công hãm, thành lũy dấu vết ngày nay hãy còn. Làng ở tiền đồn đứng
mũi chịu sào là nơi hiện nay có cỗ đại bác ở đài giây thép (bưu điện). Làng
thứ hai là một đồn lũy tới hồi người Pháp đến hãy còn, đã chống cự với
quân Pháp và bị san bằng, nhường chỗ lại cho họ xây cất biểu hiện uyquyền của Thực dân : biệt thự Toàn-quyền Đông-Dương (hồi ấy gọi là
chánh soái) bây giờ thuộc công sản của chánh-quyền Việt-Nam. Làng thứ
ba tọa lạc gần bịnh-xá Gành-Rái, về sau bị phá hủy khi người ta phá núi để
làm con đường vòng núi chạy ngang tiểu cảng.
Truyền thuyết sau này có lẽ đúng hơn, vì theo lời mấy kỳ lão trong
làng, Thần Hoàng của Thắng Nhì là một ông đội.
HÌNH THỂ VŨNG-TÀU NGÀY XƯA
Vốn là một mõm đất nhô ra biển, Vũng-Tàu chỉ có phía Bắc là đất liền
với tỉnh Bà Rịa (Phước-Tuy bây giờ), còn ba mặt nước biển Nam bao bọc.
Diện-tích bây giờ là 6,727 cây số vuông, song ngày trước ắt khác hẳn
nhiều vì lục địa bị sức nóng trong lòng đất phát nổ và bị ảnh hưởng sự xoay
cuốn của thủy triều, đã làm thay đổi hình thế đi nhiều. Hiện tượng này từng
xảy ra nhiều nơi trên thế giới, khiến nơi thì cồn dâu hóa biển, nơi ngày
trước là biển nay biến thành đất liền. Bằng chứng : tại trung-tâm thị xã

https://thuviensach.vn

Vũng-Tàu, khi người ta đào sâu xuống đất khoảng 20 thước thì gặp toàn là
vỏ hào và ốc lẫn lộn trong cát, hiện-tượng này chứng tỏ thời xưa nơi đây là
biển. Người xưa nói đến câu tang hải thương điền là thế.
Dưới mắt ta hàng ngày không trông thấy được sự đổi thay ngày một
chút của vạn-vật, nhưng trải qua từng thế-kỷ này qua thế kỷ khác, có sự vật
gì không biến đổi trong vũ trụ với thời gian ?
Cũng như vào thời thật xa xưa, làng Long-Thạnh (nay là chợ Bến của
Phước-Tuy) vẫn dính liền với Long-Thạnh của Cần-Giờ, nên cả hai nơi này
lâu đời cùng mang chung một tên, cái làng bị thiên-nhiên phân tách ấy nay
đã rời nhau xa lơ xa lắc. Và sắc thần của làng Long-Thạnh được cất giữ tại
chợ Bến, trong khi làng Long-Thạnh ở Cần-Giờ tuy cũng có đình thần
nhưng không có sắc thần của Triều-đình phong tặng.
Các vị kỳ lão còn xác nhận cửa biển Cần giờ hiện nay so với ngày
trước thật khác xa. Theo lời các cụ thì ngày xưa gà gáy ở Cần giờ, người ở
Vũng Tàu vẫn nghe tiếng ó o vẳng lại. Ngay như ở bãi biển Cần giờ hiện
thời, cứ lâu lâu người ta nhận thấy cát cứ lở bồi theo cùng sóng nước. Ở
làng Long-Thạnh cũng vậy, chỉ vài năm là thấy bãi biển khác đi.
Tóm lại, hình thể Vũng-Tàu xưa có bao nhiêu ngàn thước vuông diện
tích không ai biết rõ vì ngày xưa vua chúa chưa dùng tới khoa đo đạc,
nhưng sự thay hình đổi dạng của lõm đất doi ra biển này thật hiển nhiên.
NGƯỜI PHÁP ĐẾN GIĂNG DÂY THÉP HỌA ĐỊA ĐỒ LÝ DO
ĐƯỢC ĐẶT TÊN VŨNG-TÀU
Theo biến chuyển của thời gian, cùng chia sớt số phần của một đất
nước vinh quang một lúc dưới tay khai quốc của Hoàng-đế Gia-Long, tiếp
nối với Minh-Mạng, rồi suy yếu dần dưới thời Thiệu-Trị Tự-Đức để đến
đỗi phải mất dần các tỉnh miền Tây và Đông, Vũng-Tàu bắt đầu được thấy
quân đội dị chủng bước chơn lên mõm đất núi rừng hẻo lánh xa xôi đối với
Nam Triều nhưng là ải địa đầu tiếp xúc với thế giới bên ngoài. Quân đội
Pháp đổ bộ lên Vũng-Tàu.

https://thuviensach.vn

Là một ải địa đầu, là cửa ngỏ vào nội địa miền Nam, nhưng Tam
Thắng tức Vũng-Tàu của ta xưa không mấy được Triều-đình chăm nom săn
sóc. Việc phòng thủ thật là lưa thưa yếu đuối.
Lực lượng quân-sự của Việt-Nam ở Vũng-Tàu hồi ấy vỏn vẹn có một
đồn quân Nam Triều đóng trên triền núi ngay chỗ về sau người Pháp dẹp
phá đi để xây cất biệt thự Blanche hay Bạch-ốc của phủ Toàn-quyền và
hiện thời là nhà nghỉ mát của chính-phủ Việt-Nam. Đồn quan Nam gìn giữ
cửa vào Vịnh Bãi Dừa, với số quân ít ỏi, đại bác thô-sơ không sao chống lại
được hỏa lực mạnh và bắn xa hơn của tàu binh Pháp mở màng cho một
cuộc đổ bộ ào ạt.
Chiếm dễ dàng bãi biển và các đồi núi, Pháp quân bắt đầu giăng giây
thép họa địa đồ núi, lập nền tản đầu tiên của đô hộ.
Danh hiệu Vũng Tàu được đặt từ khoảng này. Vì người Việt thấy ở
Vũng thường xuyên đậu 3 chiếc tàu lo việc đặt dây cáp dưới biển, chuyên
trách về điện tín.
VŨNG-TÀU TRONG NHỮNG NGÀY ĐẦU BỊ ĐÔ HỘ
NƠI ĐÀY ĐỌA, NẾP SỐNG KHẮC KHỔ VÀ SỰ GIÀNH MỐI
CHẾT NGƯỜI CỦA NHỮNG HOA TIÊU
Cách đây non một thế kỷ thôi, Vũng Tàu còn là một làng nhỏ dân
chài, được người trong xứ coi là một nơi đọa đày tội phạm. Ngay sau thời
Pháp thuộc, mỗi năm tới mùa gió nồm, mỗi tuần chỉ có một chuyến tàu
liên-lạc giữa Vũng Tàu và Saigon, chiếc tàu duy nhứt chạy trên sông
Saigon qua Nhà Bè rồi sông Lòng Tảo Rừng Sát cà rịch cà tang mỗi tuần là
chiếc Francis-Garnier. Hồi đó người ta khâm phục sự can đảm của những
người dám đem thân ra ở chốn xa xôi hẻo lánh bị coi như đất đọa đày này.
Cửa nhà thưa thớt, biển cả minh-mông, tại bãi có những cây dừa người ta
cất một dãy nhà lá khá rộng làm dưỡng đường cho những người bịnh hoạn.
Hồi đó đường bộ chưa giao thông, chiếc tàu chở thơ từ chạy cà rịch cà tang
phải mất 7 tiếng đồng hồ để chạy xuống sông Saigon, khi gặp gió và nước

https://thuviensach.vn

ngược phải mất tới 10 tiếng. Về mùa có gió Tây Nam, tàu phải cặp bến
Gành Rái ở cách Vũng-Tàu 6 cây số. Từ đó muốn vào nơi Tỉnh-lỵ bây giờ
hành khách dưới tàu hay thuyền lên phải mượn phương-tiện chuyên chở
duy nhứt là hai chiếc xe bò cót két chậm rì ; bánh xe lăn trên đường lồi lõm
lắc lư hành khách hơn một tiếng đồng hồ ; nhằm lúc trời mưa đường lầy lội,
lắm lúc bánh xe sụp lút xuống những vũng bùn, hành khách phải xuống ìạch đẩy giúp bò kéo tới.
Ngay tới lúc người Pháp đến, Vũng-Tàu cũng hãy còn là chốn u buồn
xa lạ ít có người đến ở nếu không vì nhu-cầu sự sống buộc ràng. Số dân cư
chẳng có bao nhiêu. Ngoài dân đánh cá ở đàng xa, những người đầu tiên
đến cất nhà ở bãi dừa là những hoa tiêu sanh nhai với nghề dẫn dắt tàu bè
đến Cấp chạy vào sông Saigon cho khỏi mắc cạn. Hồi đó nghề hoa-tiêu
chưa có đoàn-thể và luật lệ nào quy định, mạnh ai nấy làm để kiếm tiền. Và
vì tiền, họ tranh giành mối không khác lơ xe đò. Họ cạnh tranh nhau rất
nguy hiểm. Cách làm ăn của họ là đi thuyền nhỏ chèo ra khơi đón tàu bè ở
xa đến để hiến công làm hoa tiêu đưa tàu vào bến Saigon. Vì cần giành
nhau để giựt mối trước, có những kẻ ra khơi thật xa để mong gặp tàu lạ
trước, do đó có khi vì sóng gió lật chìm thuyền, một số hoa tiêu bị mất tích
vì giành mối. Về sau, thấy sự cạnh tranh này nguy hiểm và bất lợi, các hoa
tiêu họp nhau lập thành đoàn-thể, phân công chia lợi hẳn hòi. Họ không
còn phải tranh nhau đâm thuyền ra kiếm mối ngoài khơi nữa, cứ ở trong
vịnh chờ tàu ngoại quốc đến kiếm, họ mới phái người đi ghe máy ra tàu để
hành nghề.
NHỮNG CƠ SỞ THÀNH-LẬP ĐẦU TIÊN
Chính một người trong những hoa tiêu, tên Arduzer, đã chủ-trương
xây cất sở nhà ngày xưa làm bịnh-xá và ngày nay trở thành một phần phụ
thuộc của đại khách sạn Grand hotel thời Pháp, nay là khách sạn TamThắng.

https://thuviensach.vn

Năm 1870, vài năm sau khi miền Nam nước Việt thành thuộc địa của
Pháp, miền này được nối với Âu châu bằng một đường giây điện tín ngầm
dưới biển tới Vũng-Tàu. Lúc này người ta mới xây cất hai sở nhà lầu ở phía
nam của vịnh. Một sở nhà của chánh quyền Pháp. Một sở của hãng giây
thép Anh quốc nới rộng tới Đông phương (E E : Eastern Extension).
Sở nhà thứ nhứt chứa đựng văn phòng và chỗ ở của nhơn viên hãng
giây thép Anh quốc. Cách đó không bao xa, có vài túp lều tranh làm chỗ ở
cho toán pháo thủ người Việt coi cỗ trọng pháo bảo vệ đài điện tín. Đồng
bào Việt Nam ta lúc ấy chẳng bao nhiêu, tụ tập ở phía trong bờ biển, sau sở
nhà của hoa tiêu Arduzer. Một con đường nối Xóm dân cư ấy với bờ biển,
chạy dài theo bờ biển giữa bịnh xá và sở bưu điện. Đó là tất cả Vũng Tàu
vào năm 1890.
VŨNG-TÀU TỪ 1890 TỚI 1900
NHỮNG DINH-THỰ ĐẦU TIÊN CÔNG LAO CỦA TỘI PHẠM
Vũng-Tàu khởi đầu được kiến thiết từ năm 1890 vào cuối thế-kỷ 19.
Nhận thấy Vũng-Tàu có thể là nơi cho người ra dưỡng bịnh và nghỉ
mát, một viên tham biện Pháp cai trị tỉnh Bà-Rịa lưu tâm xây cất sửa sang
theo phương tiện tài chánh nghèo nàn của Bà-Rịa lúc đó. Sở công chánh
đóng góp một phần sửa sang con đường Bến Đình cho xe cộ chạy được dễ
dàng, một hai con đường mới được khai phóng. Vài tư nhơn có tiền bắt đầu
xây cất nhà trên bãi biển để ra ở nghỉ mát. Song đó chỉ là một vài sáng kiến
riêng tư, sự tiến bộ chỉ nhỏ hẹp và chậm-chạp. Phải đợi đến năm 1895 mới
có những nỗ-lực thật sự để sáng lập một thành phố nghỉ mát và dưỡng bịnh
xứng đáng với hòn ngọc Viễn-Đông.
Ngày 1 tháng 5 năm 1895 một nghị định tách rời Vũng Tàu khỏi tỉnh
Bà-Rịa và đặt nó dưới sự cai-trị của một viên tham biện dân sự. Nhờ được
biến đổi thành thị xã trên giấy tờ, Vũng Tàu mới có đủ tư cách pháp-lý và
ngân khoản để kiến-thiết. Viên tham ...